,,UCZEŃ ZDOLNY W SZKOLE”          

            Uczeń zdolny posiada właściwości lub cechy psychiczne, które odróżniają go od rówieśników. Zdolności mogą być ogólne lub specjalne. Ogólne to, np.: inteligencja i myślenie, spostrzeganie, zapamiętywanie (wyuczalność), wyobraźnia, sprawność ruchowa (zręczność). Specjalne łączą się z konkretnym rodzajem działania (kierunkowe uzdolnienia), stwarzają możliwości wysokich osiągnięć w konkretnej dziedzinie, np. poznawcze artystyczne, psychoruchowe, prospołeczne, językowe, matematyczne, techniczne, plastyczne, muzyczne. Uczeń uzdolniony w jakiejś dziedzinie, nie musi być jednocześnie bardzo zdolny. Natomiast bardzo zdolny uczeń może nie posiadać zdolności specjalnych.

            Uzdolnienia u dzieci mogą rozpoznać sami rodzice, jak również nauczyciele lub specjaliści, np. psychologowie, pedagodzy, socjolodzy, instruktorzy, trenerzy. Rodzice dostrzegając potencjał swojego dziecka mogą skonsultować się z nauczycielem lub specjalistami np. z poradni psychologiczno- pedagogicznej w celu określenia charakteru jego uzdolnień oraz możliwości ich wspierania w środowisku szkolnym i pozaszkolnym.

            Już 5-6 latki mogą wyróżniać się bogatą wyobraźnią, oryginalnymi pomysłami, spostrzegawczością, sprawnym zapamiętywaniem i uczeniem się nowych rzeczy, dobrym rozumieniem problemów, czy też umiejętnością skupienia uwagi przez dłuższy czas na tym, co interesujące.

            W wieku szkolnym dziecko zdolne charakteryzuje, między innymi:

  • Spostrzegawczość i duża ciekawość poznawcza;
  • Umiejętność planowania, rozwiązywania problemów i abstrakcyjnego myślenia;
  • Chętne i łatwe uczenie się (szybko i łatwo przyswaja materiał);
  • Dobra pamięć (szeroki zakres pamięci krótkotrwałej);
  • Rozległa wiedza ogólna i ponadprzeciętne wyniki w nauce;
  • Żywa i twórcza wyobraźnia;
  • Niezwykłe i autentyczne poczucie humoru;
  • Bogactwo językowe (posługuje się wyszukanym językiem);
  • Preferowanie pracy samodzielnej;
  • Oryginalność i pomysłowość;
  • Zdolność adaptacji do nowych warunków;
  • Duża wrażliwość, intensywność w uczuciach i zachowaniach;
  • Idealizm i duże poczucie sprawiedliwości;
  • Wysoki poziom oceny moralnej i perfekcjonizm;
  • Zdolności przywódcze;
  • Silna potrzeba osiągnięć i pochwał;
  • Całkowita wystarczalność i niezależność (stąd często nie przejmują się tym, co inni o nich sądzą).

Należy zauważyć, że również dzieci zdolne mogą wykazywać deficyt w zakresie funkcjonowania społecznego, wynikające np. z niedojrzałości emocjonalnej.

Zdarza się więc, że uczeń zdolny:

  • ma trudności w przystosowaniu się do grupy, nie potrafi współpracować i narzuca rówieśnikom swoje pomysły i rozwiązania,
  • wykazuje tendencje do manipulowania innymi by uzyskać korzyści lub uwagę,
  • ma problem z radzeniem sobie z porażką,
  • jest chwiejny emocjonalnie, nieśmiały lub lękliwy,
  • ma nieadekwatną samoocenę (nie wierzy we własne możliwości),
  • jest ,,nadpobudliwy psychoruchowo”- niecierpliwy, nadmiernie ruchliwy, skłonny do natychmiastowych zmian nastroju od euforii do depresji (w kontaktach z innymi przejawia agresję, dominację, jest przekorny i często popada w konflikty).

Co istotne nawet 50 procent dzieci zdolnych może być dotkniętych Syndromem Nieadekwatnych Osiągnięć Szkolnych (SNOS)! Oznacza to ,,niewykorzystane możliwości przejawiające się w dużej rozbieżności pomiędzy ocenami i zachowaniami szkolnymi dziecka a jego wysokim potencjałem, takim jak: inteligencja, twórczość, mierzonym za pomocą testów, opinii nauczyciela i rodziców”. Przyczyny syndromu są złożone i koncentrują się wokół czynników osobowościowych, rodzinnych i szkolnych ucznia.

W szkole uczeń zdolny wymaga dostosowania metod pracy do jego indywidualnych potrzeb i możliwości. Konieczne jest zapewnienie mu odpowiednich warunków do nauki oraz stworzenie warsztatu pracy adekwatnego do jego uzdolnień, Nauczyciel powinien pomóc dziecku w formułowaniu własnych celów i tym samym braniu odpowiedzialności za własny rozwój, wskazując mu źródła wiedzy i motywując go do pracy i poszukiwań.

            Zasady pracy z uczniem szczególnie uzdolnionym określa Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 kwietnia 2013 r. w sprawie zasad udzielania i organizacji pomocy psychologiczno- pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach.

            Rodzice powinni zadbać o wszechstronny rozwój swojego dziecka. Ważne jest jednak rozsądne wybieranie zajęć dodatkowych dla swoich pociech. Dzieci z natury lubią próbować nowych rzeczy, a większość ich fascynacji często okazuje się tzw. ,,słomianym zapałem”. Nie warto więc zmuszać dzieci do zajęć, jeśli wyraźnie nie sprawia im to przyjemności. Bogatą ofertę zajęć dla dzieci warto więc traktować jak menu w restauracji, które daje duże możliwości wyboru, ale może zaszkodzić, podobnie jak zjedzenie wszystkich dań skutkuje niestrawnością. Nadmiar zajęć to obciążenie a nie wsparcie. Ważne też by dziecko miało wolny czas na myślenie, marzenia na jawie, zadumę i namysł (autorefleksję, tworzenie niestereotypowych pomysłów). Zdolny uczeń tez musi się czasem ponudzić, a nie tylko biegać od jednego zajęcia pozalekcyjnego do drugiego.

            Szczególnie korzystne dla rozwoju dziecka jest wspólne rozwijanie jego zainteresowań poprzez zabawę i współudział w interesujących je czynnościach. Rodzinne wyjścia, np. do teatru, muzeum, na wernisaże, czy też wycieczki, to nie tylko poznawanie świata, ale i umacnianie więzi rodzinnych. Wspólnie spędzony czas i uwaga rodzica są bowiem bezcenne i pozostają w pamięci dziecka na zawsze.

            Warto również zachęcać swoje dziecko do utrwalania swoich pomysłów, np. w formie rysunków, notatek, rzeźb, projektów, nagrań video oraz pomagać mu w nadaniu wytworom skończonej formy (oprawianie rysunków dziecka, złożenie tomiku z wierzy, organizacja wernisażu, wystawy w szkole lub dla rodziny i znajomych).

            Należy także doceniać indywidualność dziecka i akceptować jego prawo do odmiennego spojrzenia na otaczający świat. Dobrze, np. zostawić dziecku swobodę w pisaniu wypracowań szkolnych, esejów itp., unikając ich przeredagowywania, poprawiania napisanych tekstów.

 

Agnieszka Schüler- psycholog